Baterie zawierają wiele szkodliwych substancji i surowców, które są trudne w pozyskaniu, dlatego przedsiębiorcy wprowadzający je na rynek muszą liczyć się z szeregiem obowiązków. W związku z przyjęciem unijnego rozporządzenia bateryjnego wkrótce dołączą do nich kolejne wymogi. Dowiedz się, jak zmienią się obowiązki producentów baterii w 2025 roku i w kolejnych latach.
12 lipca 2023 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły rozporządzenie UE 2023/1542 w sprawie baterii i zużytych baterii (tzw. rozporządzenie bateryjne). Ta nowa regulacja wiąże się z dużymi zmianami w zakresie produkcji, wprowadzania na rynek i recyklingu baterii oraz zawierających je produktów, dlatego można uznać ją za prawdziwą rewolucję. Zarówno producenci, jak i importerzy, dystrybutorzy oraz zakłady recyklingu muszą zmierzyć się z nowymi obowiązkami. Co istotne, nowe przepisy dotyczą firm wprowadzających na rynek nie tylko same baterie, ale też urządzenia je zawierające. Więcej o nowych wymogach przeczytasz w dalszej części artykułu.
Nowe prawo bateryjne UE ma formę rozporządzenia, a nie dyrektywy, więc nowe przepisy obowiązują w krajach członkowskich bezpośrednio, bez konieczności ich transpozycji do poszczególnych porządków prawnych. Nie oznacza to jednak, że państwa członkowskie nie są zobowiązane do zmiany krajowego ustawodawstwa w razie potrzeby. Tak właśnie jest w przypadku Polski: obecnie trwają prace nad projektem ustawy o bateriach i zużytych bateriach (UC107), która zastąpi ustawę z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach oraz m.in. ustanowi sankcje za nieprzestrzeganie obowiązków wskazanych w rozporządzeniu bateryjnym.
Z pełną treścią rozporządzenia bateryjnego można zapoznać się w serwisie EUR-Lex.
Z uwagi na postępującą elektryfikację transportu, cyfryzację gospodarki i krótki cykl życia elektroniki użytkowej ilość baterii wprowadzanych każdego roku na rynek UE systematycznie wzrasta. Stanowi to spore wyzwanie z perspektywy zarówno ochrony środowiska, jak i dostępności surowców krytycznych. Urządzenia elektroniczne i stosowane w nich baterie, do których produkcji niezbędne są m.in. pierwiastki ziem rzadkich (REE), nadal odzyskiwane są w niewystarczającym stopniu. Jednym z założeń rozporządzenia bateryjnego jest zmiana tego stanu rzeczy.
Aby zwiększyć stopień odzysku surowców, nowe rozporządzenie bateryjne wyznacza ambitne cele związane ze zbieraniem zużytych baterii. Według przyjętych regulacji zbiórka zużytych baterii ma obejmować 63% baterii przenośnych na koniec 2027 r. i 73% na koniec 2030 r. Gdy w grę wchodzą baterie LMT, które używane są w środkach transportu osobistego, celem jest zbiórka 51% na koniec 2028 r. i 61% na koniec 2031 r.
Zgodnie z danymi Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) tempo zbiórki zużytych baterii nie nadąża za tempem wprowadzania ich na rynek, a trend spadkowy widoczny jest od 2019 r. To spore wyzwanie w świetle nowych regulacji i podwyższenia celów zbiórki. Częścią rozwiązania tego problemu w krajowym kontekście może być nowa ustawa o bateriach i zużytych bateriach, dzięki której poprawie ma ulec infrastruktura zbiórki baterii.
Powodów spadku stopy zbiórki zużytych baterii jest wiele. Głównych przyczyn upatruje się we wzroście ilości baterii wprowadzanych na rynek, nieefektywności systemu zbiórki i mieszaniu zużytych baterii z innymi odpadami. Kolejnym czynnikiem zmniejszającym wydajność zbiórki są zachowania konsumentów, ponieważ wielu z nich przechowuje zużyte baterie w gospodarstwie domowym. To właśnie na tych aspektach powinny koncentrować się działania mające na celu osiągnięcie celów wyznaczonych przez rozporządzenie bateryjne.
Rozporządzenie bateryjne nakłada na producentów i importerów szereg obowiązków zarówno informacyjnych, jak i związanych ze śladem węglowym, konstrukcją czy cyklem życia baterii. Dla przykładu już od ubiegłego roku muszą oni oznaczać baterie znakiem CE. Od 18 lutego 2027 r. konieczne będzie zapewnienie użytkownikom możliwości wymiany baterii przenośnych, które są wmontowane w urządzenia, a od 18 sierpnia 2028 r. baterie przenośne będą musiały spełniać wymogi w zakresie minimalnej trwałości i wydajności. Z jakimi jeszcze obowiązkami muszą zmierzyć się firmy?
Zgodnie z nowymi regulacjami wprowadzane na rynek baterie od 18 sierpnia 2026 r. powinny być właściwie oznakowane, aby ułatwić konsumentom świadomy wybór zakupowy i oddanie baterii do recyklingu, a podmiotom zajmującym się recyklingiem ich przetworzenie. Oznakowanie to zawierać ma m.in. ogólne informacje o produkcie, pojemności, możliwości ładowania czy symbol selektywnej zbiórki (ta ostatnia informacja stanie się wymagana od 18 sierpnia 2025 r.). Konieczne będzie też oznaczenie baterii odpowiednim symbolem chemicznym, gdy zawiera ona więcej niż 0,002% kadmu i 0,004% ołowiu.
Od 18 lutego 2027 r. obowiązywać zacznie również cyfrowy paszport baterii UE. Po tej dacie wybrane baterie (m.in. LMT) będą musiały być oznaczone kodem QR, który zawiera odnośnik do cyfrowego dokumentu (paszportu). Zawierać ma on szereg informacji o cyklu życia produktu, m.in. oznaczenie producenta, ślad węglowy, skład chemiczny, parametry techniczne czy sposób utylizacji.
Istotną zmianą wprowadzoną przez rozporządzenie bateryjne jest rozszerzona odpowiedzialność producenta. Baterie to produkty, które są szkodliwe dla środowiska i zawierają surowce krytyczne, stąd ich recykling jest priorytetem. ROP nakłada na producentów odpowiedzialność za cały cykl życia baterii, a więc również za ich utylizację. W świetle nowych przepisów firmy będą zobowiązane m.in. do finansowania i organizacji selektywnej zbiórki wraz z recyklingiem zużytych baterii oraz prowadzenia ewidencji i sprawozdawczości.
Rewolucja w świecie baterii dotyczy zarówno producentów, jak i podmiotów zajmujących się recyklingiem baterii. Nowe obowiązki recyklerów baterii mają związek z dążeniem do gospodarki o obiegu zamkniętym i suwerenności surowcowej UE oraz obejmują m.in. kwestie techniczne (np. magazynowanie zużytych baterii i poziomy odzysku) czy raportowanie.
Przyjęte przez Parlament Europejski i Radę rozporządzenie wyznacza ambitne cele w zakresie efektywności recyklingu, odzysku surowców i zawartości recyklatów w nowych bateriach. Dla przykładu na koniec 2025 r. recykling ma obejmować 65% średniej masy baterii litowych i 80% średniej masy baterii niklowo-kadmowych. Z kolei na koniec 2027 r. odzyskowi z baterii ma podlegać 90% miedzi, ołowiu, kobaltu i niklu oraz 50% litu. W kolejnych latach progi te jeszcze wzrosną.
Gdy mowa o zawartości recyklatów, od 18 sierpnia 2031 r. recyklaty w bateriach trafiających na rynek mają stanowić 16% materiału czynnego w zakresie kobaltu, 85% w zakresie ołowiu oraz 6% w zakresie niklu i litu. Podobnie jak w przypadku efektywności odzysku, również te cele mają zostać docelowo podwyższone w kolejnych latach.
Zmieniające się otoczenie prawne w zakresie obrotu bateriami jest zarówno wyzwaniem, jak i szansą, ponieważ nowe regulacje mogą stać się motorem inwestycji i innowacji. Przykład? Wysokie progi efektywności recyklingu i zawartości recyklatów w bateriach mogą wymusić rozwój technologii pozwalających na efektywniejszy odzysk litu i kobaltu oraz innych surowców krytycznych. Producenci i recyklerzy zostaną też zmuszeni do inwestycji związanych ze zbiórką, magazynowaniem i przetwarzaniem zużytych baterii, a dzięki nim proces ten może stać się bardziej wydajny.
Nadchodzące zmiany w prawie bateryjnym w 2025 r. wciąż stoją pod znakiem zapytania. Projekt ustawy o bateriach i zużytych bateriach według planów ma zostać przyjęty przez Radę Ministrów w IV kwartale 2025 r., podczas gdy rozporządzenie bateryjne stanowi, że sankcje w krajowym prawodawstwie powinny zacząć obowiązywać do 18 sierpnia 2025 r. Co wiadomo o założeniach nowej ustawy?
Jednym z głównych założeń nowych przepisów krajowych w zakresie baterii jest uszczelnienie systemu obrotu bateriami oraz zwiększenie poziomów zbiórki i recyklingu tych produktów. Dotychczas obowiązujące rozwiązania uznaje się za nieadekwatne, zwłaszcza w kontekście nowych wymogów nakładanych przez rozporządzenie bateryjne w kwestii poziomów zbiórki, odzysku i wykorzystania recyklatów. Kluczową rolę odgrywa również ROP. Producenci baterii zostaną zobowiązani m.in. do podpisania umów z organizacjami odpowiedzialności, które z kolei przeprowadzać będą cykliczne audyty. Jedno jest pewne: polski rynek baterii czeka fundamentalna zmiana.
Dotychczas cele zbiórki baterii wyznaczał w drodze rozporządzenia Minister Klimatu i Środowiska, obecnie poziomy te narzuca bezpośrednio unijne rozporządzenie bateryjne. MKiŚ bierze czynny udział w pracach legislacyjnych nad nową ustawą bateryjną oraz spotyka się z przedstawicielami branży recyklingu, aby lepiej przygotować rynek na nadchodzące zmiany.
Zgodnie z dotychczas obowiązującymi przepisami nad właściwym przestrzeganiem przez przedsiębiorców przepisów wynikających z ustawy o bateriach i akumulatorach czuwał m.in. UOKiK. Projekt nowej ustawy o bateriach i zużytych bateriach zakłada powołanie organu nadzoru krajowego, który ma weryfikować działania zarówno producentów, jak i organizacji odpowiedzialności. Wraz z kontrolą przedsiębiorcy będą musieli liczyć się też z sankcjami, ponieważ naruszenia skutkować będą karami finansowymi.
Jednym z głównych założeń rozporządzenia bateryjnego jest sprawniejszy recykling baterii. Polska ma w tym zakresie wiele do nadrobienia, co otwiera drogę dla podmiotów takich jak Wastes Service Group, które aktywnie działają na rzecz poprawy efektywności i innowacyjności recyklingu baterii. Poprzez m.in. spotkania z przedstawicielami ustawodawcy, organizację konferencji branżowych i doradztwo skierowane do przedsiębiorców Wastes Service Group dąży do zwiększenia świadomości problemów oraz znalezienia skutecznych rozwiązań.
Gospodarka obiegu zamkniętego (GOZ) i surowcowa suwerenność Europy wymagają wzrostu świadomości konsumentów oraz przedsiębiorców. Surowce krytyczne w bateriach stanowią niewykorzystany potencjał, dzięki któremu państwa UE mogą w większym stopniu uniezależnić się od zewnętrznych źródeł zasobów. Osiągnięcie celów wyznaczonych przez rozporządzenie bateryjne, CRMA czy Zielony Ład nie będzie jednak możliwe bez rozbudowy infrastruktury zbiórki i recyklingu oraz inicjatyw edukacyjnych, dzięki którym skala wyzwań i niezbędne do podjęcia kroki zaistnieją w publicznej świadomości.
W Wastes Service Group wiemy, jak dużą rolę odgrywa edukacja. Dlatego kładziemy nacisk na inicjatywy takie jak konferencja zorganizowana z okazji 25-lecia działalności i otwarcia nowego zakładu we Wszemirowie. Jedną z jej części była debata o obowiązkach producentów i recyklerów, której podsumowanie znajdziesz na naszej stronie.
Dzięki temu, że działamy na rynku od 25 lat, zdobyliśmy duże doświadczenie w zakresie kompleksowego wsparcia producentów, importerów i recyklerów. Współpracujemy z przedsiębiorcami, instytucjami publicznymi i światem nauki, aby gospodarka odpadami była jeszcze bardziej efektywna. Z naszą historią zapoznasz się w zakładce O nas.
Dostosowanie się do nowych wymogów w zakresie obrotu, zbiórki i recyklingu baterii wiąże się z wieloma wyzwaniami. Z myślą o przedsiębiorcach przygotowaliśmy ofertę, która obejmuje usługi doradcze, organizację systemów zbiórki i audyty potwierdzające zgodność z rozporządzeniem bateryjnym. Więcej o współpracy z Wastes Service Group przeczytasz w naszej ofercie.
